โขนศิลป์แผ่นดินไทย

ขนาดตัวอักษร : เพิ่มขนาด | ลดขนาด

โดยเฉพาะฝ่ายละคร โขน ซึ่งถือว่าวิชาความรู้ด้านนาฏศิลป์เหล่านี้ เป็นของสูงที่ได้รับการถ่ายทอดมาจากเทพเจ้า จึงจำเป็นต้องไหว้ครู ทั้งครูเทพ และบูรพาจารย์ในอดีต โดยทางโขนจะเคารพนับถือครูเทพ ๙ องค์ ได้แก่ พระอิศวร พระนารายณ์ พระพรหม พระปัญจสิงขร พระปรคนธรรพ์ พระคเณศวร พระพิราพ พระนารทฤาษี (พ่อแก่) และครูฝ่ายละคร (เทริดโนรา)

การจัดปะรำพิธีครอบครู

นักเรียนที่เรียนโขน ก่อนจะเข้าเรียนนั้น จะต้องมีการผูกข้อมือรับเป็นศิษย์ก่อน โดยครูผู้สอนจะเป็นผู้ผูก และเมื่อเข้าเรียนไปได้ซักพัก รำเพลงเร็ว เพลงช้า และเพลงหน้าพาทย์พื้นฐานได้บ้างแล้ว ก็จะให้ทำพิธีครอบครู

การครอบครูนั้น จะทำพิธีอย่างใหญ่โต ครูผู้ทำพิธีครอบนี้ จะต้องได้รับการครอบครูชั้นสูงมาก่อน คือ ได้รับกรรมสิทธิ์จากครูที่อยู่สูงไปอีกชั้นหนึ่ง ทำการครอบให้ให้เป็นครูครอบต่อไป และเศียรที่ใช้ครอบนั้น ได้แก่ เทริดโนรา (แทนครูละคร) เศียรพระพิราพ (แทนครูโขน) เศียรพระนารทฤาษี (แทนครูสรรพวิชาด้านนาฏศิลป์ทั้งปวง) ขั้นตอนในการครอบนั้น ผมขอไม่เอ่ยถึงเพราะจะเป็นการเยิ่นเย้อ แต่ขอสรุปพิธีโดยคร่าวๆ คือฝ่ายดนตรีปี่พาทย์จะทำพิธีอัญเชิญองค์พระนารทฤาษี เสมือนท่านมาประทับร่างครูผู้ทำพิธีครอบ แล้วฝ่ายนาฏศิลป์รำถวายมือ พิธีดำเนินต่อไป พอครอบเสร็จทุกคน จึงบรรเลงเพลงลาและรำส่ง เป็นอันจบพิธี

องค์พระพิราพ

พระนารทฤาษี

เทริดโนรา

ความเชื่อเรื่องโขน มีอยู่มากมาย โดยส่วนมากจะเป็นการให้ความเคารพ เช่น ห้ามนำเครื่องให้จังหวะมาตีเล่น ห้ามนำอาวุธมาถือนอกเวลาแสดงหรือซ้อม ห้ามนั่งบนเตียงหรือราวโขนเมื่อยังไม่ถึงเวลาแสดงของตน ห้ามเดินข้ามอาวุธ ซึ่งส่วนมากก็เป็นการให้ความเคารพสิ่งของเครื่องใช้ในการแสดง ผมจำได้ว่าเมื่อก่อนตอนเพิ่งเรียนดนตรีไทยใหม่ๆ ครูก็คอยสั่งว่าห้ามนำเครื่องดนตรีไทยมาเล่นต่อสู้กัน และก็บอกให้ไหว้เครื่องดนตรีทุกครั้งก่อนเล่นและหลังเล่นเสร็จ มีอยู่ครั้งหนึ่ง ที่เพื่อนเอาซอด้วงสองคันมาเล่นต่างปืน เลยโดนเอ็ดและถูกตีไปยกใหญ่ เรียกว่าเราเคารพแม้กระทั่งอุปกรณ์ซึ่งถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของจิตวิญญาณบูรพาจารย์ด้วย

 

อาจารย์มนตรี  ตราโมท ทำพิธีครอบครู

และที่ทั้งฝ่ายนาฏศิลป์และฝ่ายโขนเกรงกลัวกันมากที่สุดคือ องค์พระพิราพ (ใครไม่รู้จักไปอ่านที่ลิ้งก์นี้นะครบ แล้วฝากเม้นต์ด้วย ^^; http://writer.dek-d.com/army-gang/writer/viewlongc.php?id=758922&chapter=5) ซึ่งถือว่าเป็นอาจารย์ใหญ่ผู้มีอิทธิฤทธิ์ ที่ใครบังอาจล่วงเกินมิได้ มีหนังสืออยู่เล่มหนึ่ง ผมจำไม่ได้ว่าชื่อหนังสืออะไร แต่มีการยกคำกล่าวของอาจารย์อาคม  สายาคม ตัวพระฝ่ายโขนผู้ได้รับการถ่ายทอดเพลงหน้าพาทย์องค์พระพิราพ ท่านได้เล่าไว้ว่า ใครที่ทำผิดต่อครูหรือองค์พระพิราพ พระองค์จะมาทำโทษในรูปเท้าสีดำเหยียบอกไว้ตอนกลางคืนเวลานอน และจะเหยียบไว้จนหายใจไม่ออก และมีอีกเรื่องหนึ่ง ที่เล่าถึงเหตุการณ์การเสียชีวิตของท่านอาจารย์หลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร  ศิลปบรรเลง) ที่ว่าท่านได้รับเชิญไปทำพิธีครอบครูให้กับกองดุริยางค์ ขณะทำพิธีได้เกิดอาการแน่นหน้าอกมากะทันหัน จึงรวบรัดพิธีให้จบลงแต่โดยเร็ว แต่ท่านกลับลืมกล่าวคาถาที่สำคัญมากบทหนึ่ง คือ บทเชิญเครื่องเซ่นสังเวยให้กับองค์พระพิราพ!!!

การครอบครู

หลังจากนั้น อาการของท่านก็มีแต่ทรุดหนัก ทางบ้านได้นิมนต์พระมาดูอาการ พระท่านก็บอกว่า “ขอเขาแล้ว แต่เขาไม่ให้” วันที่ท่านอาจารย์สิ้นลมนั้น ท่านอาจารย์ยกมือขึ้นหลวมๆ ราวกับจะตีระนาดเป็นเพลงลา เศร้าโศกเสียจนบุตรชายคนเล็กของท่านต้องจับมือท่านวางลง ตอนสิ้นลม ทุกคนในที่นั้นพลันเห็นหน้าท่านอาจารย์เป็นหน้าองค์พระพิราพ จึงรู้ว่าองค์พระพิราพท่านได้ประทับร่างแล้ว ชั่วครู่หนึ่งจึงกลับเป็นหน้าท่าน และท่านก็สิ้นลม

โรงเรียนของผมมีคติอยู่บทหนึ่ง ว่า “บุคคลใดบูชาครู ย่อมเป็นมงคลแด่บุคคลนั้น” ครับ^^;